İzmir’in geleceği için bir 'mavi zırh': Yağmuru fırsata dönüştürmek

Değerli okurlarım, bugün sizlerle üzerinde titizlikle çalıştığım ve yakında www.talatsimdi.com şahsi internet sitemde  dijital kitap olarak ve ücretsiz olarak,. Sizlerle buluşturacağım yeni kitabım "Mavi Zırh: İzmir’in Su Krizi, Altyapı Restorasyonu ve Gelecek Vizyonu"ndan bir kesit paylaşmak istiyorum. Kitabın üçüncü bölümünde, İzmir’i her fırtınada zor durumda bırakan yağışların, doğru mühendislikle nasıl büyük bir fırsata ve can suyuna dönüşebileceğini ele aldım. İşte o "Mavi Kuşak" projesinin detayları:

1. "Mavi Kuşak" Projesi: Lodos Bariyerleri ve Güçlü Savunma
İzmir bir kıyı kenti olmanın avantajlarını yaşarken, iklim kriziyle birlikte "fırtına kabarması" (storm surge) riskiyle de yüzleşiyor. Özellikle Lodoslu havalarda deniz seviyesi yükseliyor, drenaj ağızları su altında kalıyor ve şehir içi deşarj imkânsız hale geliyor. Projemizin başlangıç noktası, Manda ve Arap Dereleri gibi kritik bölgeleri merkeze alarak Urla-Çiğli hattı boyunca inşa edilecek 3x3 metre ebatlarındaki betonarme su tutucu bariyerlerdir.
1. Hidrolik Bariyer: Bu yapılar, deniz suyunun geri basmasını engelleyen özel çek valf sistemleriyle donatılacak. Lodos şehri kuşattığında, bu bariyerler kenti hem tuzlu su korozyonundan hem de taşkınlardan koruyan bir "zırh" görevi görecek.
2. Tampon Bölge: Bu bariyerler sadece koruma sağlamayacak; aynı zamanda ani sağanaklarda tahliye edilemeyen yağmur suyunu geçici olarak hapseden bir depolama alanı işlevi görecek.

2. Akıntıya Karşı Mühendislik: Suyu Yukarı Taşımak
Geleneksel sistemler suyu yer çekimiyle denize ulaştırmaya çalışır. Ancak "Mavi Kuşak" vizyonu bu akışı tersine çeviriyor: Suyu ziyan etmeden kentin üst kotlarına, yani ihtiyaç duyulan bölgelere pompalıyoruz.
Kıyı bandındaki devasa kanallarda biriken tatlı su, denize dökülmek yerine stratejik pompa istasyonlarıyla yönetilecek. Yüksek kapasiteli aksiyal pompalar, bu suyu ana arterlerin altından geçecek hatlarla kentin üst kısımlarındaki dere yataklarına iletecek. Peki, bu devasa işlemin enerji maliyeti ne olacak? Sahil şeridine estetikle uyumlu yerleştirilecek hibrit yenilenebilir enerji sistemleri (rüzgar ve güneş) ile bu operasyon tamamen karbon nötr hale getirilecek.

3. Mikro-Bentler ve Görünmez Barajlar
Pompalanan suyun varış noktası; Meles, Arap Deresi ve Laka gibi kentin dikey damarları olacak. Ancak bu dereleri artık sadece tahliye kanalı olarak değil, birer "su hasadı alanı" olarak tasarlıyoruz.
1. Kademeli Depolama: Dere yataklarına inşa edilecek küçük ölçekli bentler, suyun akış hızını keserek basamaklar halinde birikmesini sağlayacak. Bu su; park ve bahçe sulamasından itfaiye kullanımına kadar pek çok alanda, pahalı "işlenmiş içme suyu" yerine kullanılacak.
2. Sünger Etkisi ve Yeraltı Barajları: Suyun bir kısmını ise yer altına sızdırarak akiferlerimizi (yeraltı su depoları) besleyeceğiz. Dere yataklarının derinliklerine inşa edilecek sızdırmaz perdelerle, tatlı suyun yer altından süzülüp denize kaçması engellenecek. Böylece suyu güneşin buharlaştırıcı etkisinden koruyan "görünmez barajlar" oluşturacağız.

4. Bayraklı ve Bornova Havzası (Meles, Laka ve Arap Deresi Hattı)
Bu bölge, projenin "kalbi" olmaya en aday noktadır.
1. Neden Burası? Bornova ve Bayraklı, arkasındaki dik yamaçlardan gelen suyu hızla toplayan bir çanak yapısına sahiptir. Laka ve Arap dereleri, ani yağışlarda şehir merkezini tehdit eden en önemli unsurlardır.
2. Uygulama: Laka Deresi’nin üst havzalarına yapılacak mikro-bentler, suyun Bayraklı sahiline inme hızını kesecektir. Sahildeki 3x3 bariyerlerde toplanan su, mevcut tüneller ve terfi hatlarıyla yeniden Bornova’nın üst kotlarındaki yeşil alanlara (örneğin Bornova Aşık Veysel Rekreasyon Alanı çevresi) pompalanarak yeraltı barajları için kullanılabilir.

5. Mavi şehir ve Çiğli Kıyı Şeridi (Peynirci oğlu Deresi Örneği)
Lodos kabarmasından en çok etkilenen, deniz seviyesinin altında kalma riski en yüksek bölgedir.
1. Neden Burası? Mavi şehir, kelimenin tam anlamıyla "fırtına kabarması" (storm surge) mağdurudur. Deniz yükseldiğinde kanallar tahliye yapamaz.
2. Uygulama: Bu bölgede 3x3 beton su tutucu bariyerler ve çek valf sistemleri hayati önem taşır. Bölgedeki tuzlu su girişini engelleyen bu zırh, aynı zamanda toplanan tatlı suyun Çiğli Atık su Arıtma Tesisi yakınındaki veya Sasalı bölgesindeki tarımsal alanların sulanması için "ters akış" ile taşınmasına olanak sağlar.

6. Karşıyaka ve Girne Bulvarı Aksı
Şehrin en yoğun nüfuslu ve drenajın en çok zorlandığı bölgelerden biridir.
1. Neden Burası? Girne Bulvarı ve çevresi, yağmur suyunun denize ulaşmakta en çok zorlandığı, sokakların adeta nehre dönüştüğü bir noktadır.
2. Uygulama: Bulvarın altına yerleştirilecek devasa toplama kanalları, sahil bandındaki hibrit enerji destekli pompa istasyonlarıyla birleştirilmelidir. Burada biriken su, Karşıyaka’nın üst kesimindeki (Örnek köy ve Yamanlar yamaçları) ağaçlandırma alanlarına pompalanarak "sıcak ada" etkisini azaltmak için kullanılabilir.

7. Balçova ve Narlıdere Hattı (Dikey Dereler)
Bu bölge, kısa mesafede yüksek eğimle denize dökülen çok sayıda dereye ev sahipliği yapar.
1. Neden Burası? Balçova ve Narlıdere dereleri (Hacı Ahmed Deresi vb.), suyu depolamak yerine doğrudan denize deşarj eder. Oysa bu bölgedeki jeotermal kaynaklarla yeraltı suları etkileşim halindedir.
2. Uygulama: Yeraltı Barajları (Subsurface Dams) tekniği en çok bu bölgede verimlidir. Derelerin denize dökülmeden önceki son düzlüklerinde inşa edilecek sızdırmaz perdeler, tatlı suyun yeraltında kalmasını sağlayarak bölgenin yeraltı su seviyesini korur ve deniz suyu girişimini engeller.

8. Konak ve Gümrük Bölgesi
Tarihi dokunun modern mühendislikle korunması gereken en hassas noktadır.
1. Neden Burası? Deniz kabardığında Kemeraltı çarşısını basan suların temel sebebi, drenajın deniz seviyesinin altında kalmasıdır.
2. Uygulama: Kordon boyunca inşa edilecek estetikle uyumlu Mavi Zırh bariyerleri, tarihi çarşının altındaki su baskınlarını mekanik olarak engeller. Buradaki su, "akıllı sensörlerle" yönetilerek en yakın yeşil alan olan Kültürpark’ın sulama ihtiyacını karşılamak üzere yönlendirilebilir.