ABD ve İran arasında tarihi mutabakat: Hürmüz açılıyor, yaptırımlar kalkıyor

ABD ile İran arasında uzun süredir devam eden gerilimi sona erdirebilecek kapsamlı bir mutabakatın detayları ortaya çıktı. Üst düzey bir ABD'li yetkili, iki tarafın üzerinde uzlaştığı 14 maddelik mutabakat zaptının içeriğini ilk kez basın mensuplarıyla paylaştı.

ABD basınında yer alan haberlere göre, mutabakat kapsamında İran nükleer silah geliştirmeyeceğini bir kez daha taahhüt ederken, Hürmüz Boğazı'nın yeniden uluslararası gemi trafiğine açılması konusunda da anlaşma sağlandı. Ayrıca İran'a yönelik yaptırımların kaldırılması, dondurulan milyarlarca dolarlık fonların serbest bırakılması ve ülkenin yeniden inşası için yüz milyarlarca dolarlık ekonomik destek planı da gündeme geldi.

Savaşın sona erdirilmesi hedefleniyor

Mutabakatın ilk maddesi, ABD ile İran ve müttefiklerinin tüm cephelerde askeri operasyonları derhal ve kalıcı olarak sonlandırmasını öngörüyor. Taraflar birbirlerine karşı güç kullanmama ve savaş başlatmama taahhüdünde bulunurken, Lübnan'ın toprak bütünlüğünün korunması da güvence altına alınıyor.

Hürmüz Boğazı yeniden açılacak

Anlaşmanın en dikkat çekici başlıklarından biri Hürmüz Boğazı oldu. Buna göre İran, ticari gemilerin İran Körfezi ile Umman Denizi arasında güvenli ve ücretsiz geçiş yapabilmesi için gerekli düzenlemeleri hayata geçirecek. Mayın temizliği ve teknik engellerin kaldırılmasıyla birlikte deniz trafiğinin 30 gün içinde normalleşmesi hedefleniyor.

300 milyar dolarlık yeniden inşa planı

Mutabakat kapsamında ABD'nin bölgesel ortaklarıyla birlikte İran'ın yeniden inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar dolarlık bir plan hazırlaması öngörülüyor. Planın ayrıntılarının 60 gün içinde müzakere edilerek nihai anlaşmaya dahil edilmesi bekleniyor.

Yaptırımların kaldırılması masada

Taraflar, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı kararları ve ABD'nin tek taraflı yaptırımları dahil olmak üzere İran'a yönelik tüm yaptırımların belirli bir takvim çerçevesinde kaldırılması konusunda müzakere yürütme kararı aldı.

ABD ayrıca, nihai anlaşmaya kadar İran'ın petrol ihracatı, bankacılık işlemleri, sigorta ve taşımacılık faaliyetleri için gerekli muafiyetleri sağlamayı taahhüt etti.

İran'dan nükleer silah taahhüdü

Mutabakatın nükleer başlığında İran, nükleer silah edinmeyeceğini ve geliştirmeyeceğini yeniden teyit etti. Taraflar, İran'ın zenginleştirilmiş nükleer materyal stoklarının geleceğini Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gözetiminde belirlemek üzere müzakereleri sürdürme konusunda uzlaştı.

Nihai anlaşma imzalanana kadar İran mevcut nükleer faaliyet seviyesini koruyacak, ABD ise yeni yaptırımlar uygulamayacak ve bölgeye ilave askeri güç göndermeyecek.

Dondurulan İran fonları serbest bırakılacak

Anlaşmaya göre ABD, İran'a ait dondurulmuş veya erişimi kısıtlanmış fonların yeniden kullanıma açılması için gerekli izinleri verecek. Taraflar, söz konusu varlıkların serbest bırakılmasına ilişkin teknik detayları müzakere edecek.

Nihai anlaşma 60 gün içinde hedefleniyor

Mutabakat zaptı, tarafların en geç 60 gün içinde kapsamlı ve nihai bir anlaşmaya ulaşmasını öngörüyor. Nihai anlaşmanın ise bağlayıcı bir Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması planlanıyor.

Yetkililer, mutabakatın uygulanmasının hem bölgesel güvenlik hem de küresel enerji piyasaları açısından önemli sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor.