BİN YILLIK KUTLU MİRASTAN TÜRKİYE YÜZYILI VE TÜRK ASRI VİZYONUNA: TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI’NIN KİLİT TAŞI ''DİVAN''

1072 yılında Bağdat’ta kaleme alınan bir başyapıt, sadece kütüphanelerin tozlu raflarını süsleyen tarihi bir sözlük değil; bin yıl sonrasının küresel jeopolitiğini şekillendiren devasa bir pusuladır. Kaşgarlı Mahmud’un büyük bir adanmışlıkla ortaya koyduğu Dîvânu Lugâti't-Türk, yalnızca filolojik bir mucize değil; Türk coğrafyasını, boyların yerleşim alanlarını, sınırlarını, sosyo-kültürel dokusunu ve devlet kurma iradesini belgeleyen tarihteki ilk strateji belgesidir.

Cumhuriyetimizin ikinci yüzyılına adım attığımız bu kritik dönemde, "Türkiye Yüzyılı" vizyonu doğrultusunda yükselen "Türk Asrı" mefkûresi, bu tarihsel derinlikten beslenmektedir. Peki, bin yıllık bu abidenin Türk Devletleri Teşkilatı için sunduğu stratejik imkânlar ve coğrafi kodlar nelerdir?

Balasagun’dan Geleceğe: Türk Coğrafyası ve Boyların Jeopolitik Dizilimi

Günümüzde Türk Devletleri Teşkilatı, Adriyatik’ten Çin Seddi’ne uzanan kadim coğrafyada tarihi bir entegrasyon hamlesi yürütmektedir. Ancak siyasi ittifakların, askeri iş birliklerinin ve ekonomik ortaklıkların kalıcı bir küresel güce dönüşebilmesi, dil ve kültür birliğinin harcıyla mümkündür.

Kaşgarlı Mahmud’un dairesel haritasında doğu yönünü zirveye, Karahanlı başkenti Balasagun’u ise merkeze yerleştirmesi rastlantısal bir kartografya tercihi değildir. O dönemde Türk dünyasının kalbi Balasagun, Kaşgar, Talas ve Semerkant hattında atıyordu. Eserde Türk boyları ve yaşadıkları coğrafya adım adım haritalandırılmıştır:

1.      Doğu ve Kuzeydoğu Sahası: Çin Seddi ve Mâçin sınırından Uygur kentlerine, Yabaku, Basmıl, Kay, Çomul, Tatar ve Kırgız bozkırlarına kadar uzanır.

2.      Merkez Çekirdek (Karahanlı Hattı): Çiğil, Yağma, Tuhsi ve Argu boylarının yer aldığı, dillerinin en fasih Türkçe kabul edildiği İpek Yolu havzasıdır.

3.      Kuzey ve Kuzeybatı Hattı: Kıpçaklar (Kumanlar) ile Deşt-i Kıpçak sahası, İdil (Volga) kıyısındaki Bulgarlar, Suvarlar ve Peçenek coğrafyasıdır.

4.      Güney ve Güneybatı Sahası: Seyhun ve Ceyhun nehirleri ötesine, Horasan'a ve Ön Asya'ya yayılan Karluklar ile 22 boydan oluşan devasa Oğuz (Türkmen) kütlesidir.

Oğuzların Kınık boyundan Büyük Selçuklu ‘nün, Kayı boyundan Osmanlı’nın doğması; damgaların mülkiyet, idare ve egemenlik sembolü olarak sancaklara işlenmesi, dil ile devlet aklının kopmaz bağını net bir şekilde gösterir. Bugün Türk Devletleri Teşkilatı çatısı altında hayata geçirilen 34 harfli Ortak Türk Alfabesi ve terminoloji birliği hamlesi, bu tarihsel damganın dijital çağda yeniden basılmasından başka bir şey değildir.

Arap Dünyası ile Entegrasyon ve Göç Yönetiminde Pedagojik Model

Eserin bir diğer stratejik boyutu ise sunduğu karşılaştırmalı dil öğretim modelidir. Kaşgarlı Mahmud, Türkçeyi soyut gramer kurallarıyla değil, Arap dilinin mantık yapısını ve kalıplarını esas alarak anlatmıştır.

Çevremizdeki jeopolitik gelişmeler ve Arap coğrafyasından ülkemize yönelen göç hareketleri dikkate alındığında, bu tarihsel metodoloji günümüz için de rehber niteliğindedir. Arapça anadilli bireylere Türkçe öğretirken; cümle dizilimi farklarını (Arapça: VSO / Türkçe: SOV), bitişkenlik yapısını ve edat karşılıklarını Kaşgarlı’nın yöntemiyle sunmak, eğitim sürecini hızlandırmaktadır. Üstelik eserde uygulandığı gibi dil öğretimini "sav"lar (atasözleri) ve sosyal değerler üzerinden yürütmek, toplumsal entegrasyonun ve uyumun en sağlam köprüsüdür.

Türk Asrı Hedefine Ulaşmada 3 Stratejik Basamak

Türk Devletleri Teşkilatı’nın küresel bir güç odağı haline gelmesi ve Türk Asrı vizyonunun perçinlenmesi için Dîvânu Lugâti't-Türk’ten ilham alan şu üç temel basamağın kararlılıkla tırmanılması gerekmektedir:

1.      Söz Varlığı ve Terminoloji Birliği: Hukuk, diplomasi, ekonomi, tıp ve yapay zeka gibi kritik alanlarda Ortak Terim Komisyonları aracılığıyla en az 50.000 ortak terim belirlenmeli, üye ülkeler arasındaki çeviri bariyeri tamamen ortadan kaldırılmalıdır.

2.      Milli Yapay Zeka Mimarisi (Türk-LLM): Bütün Türk lehçelerinin fonetik, gramer ve anlamsal haritasını işleyen bölgesel bir büyük dil modeli geliştirilmeli; Kaşgarlı Mahmud’un 11. yüzyılda adım adım yaptığı saha araştırması, dijital çağın imkânlarıyla veri tabanlarına aktarılmalıdır.

3.      Ortak Eğitim ve Müfredat Entegrasyonu: Türk Devletleri Teşkilatı üyesi ülkelerin ortaöğretim ve yükseköğretim müfredatlarına "Ortak Türk Edebiyatı ve Dil Tarihi" dersleri entegre edilmeli, TÖMER benzeri uluslararası akredite ortak dil sertifikasyonu faaliyete geçirilmelidir.

Sonuç: Geleceği İnşa Etmek

Kaşgarlı Mahmud bin yıl önce Bağdat’ta "Dil, yalnızca bir iletişim aracı değil; kimliğin, kültürün ve hâkimiyetin taşıyıcısıdır" hakikatini ilan etmişti. Türkiye Yüzyılı'nda, Türk dünyasının küresel bir çekim merkezi olarak şahlanması ve "Türk Asrı"nın fiilen inşası, Türk Devletleri Teşkilatı öncülüğünde bu bin yıllık bilimsel ve stratejik basamağa ayağımızı çok daha sağlam basmamızdan geçmektedir.

YouTube: https://www.youtube.com/watch?v=TyBPvSxYo7U