Teos Antik Kenti’nde şaşırtan keşifler: 2 bin 200 yıl önce ücretsiz eğitim

Akdeniz’in binlerce yıl önceki en önemli ticaret, sanat ve diplomasi merkezlerinden biri olan Teos Antik Kenti, tarih meraklılarını şaşırtacak yeni bulgularla gündemde. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Üniversitesi adına Prof. Dr.Musa Kadıoğlu başkanlığında yürütülen, İzmir Büyükşehir Belediyesi ve Türk Tarih Kurumu’nun desteklediği çalışmalarda 2026 sezonu geride kalırken, ortaya çıkan tablo antik çağın toplumsal yaşamına ışık tutuyor.

Sadece Siyaset Değil, Eğitimin de Kalbiydi

Kentin merkezinde yer alan ve uzun yıllar boyunca toprak altında kaldıktan sonra sistemli kazılarla ayağa kaldırılan 800 kişilik meclis binası (Bouleuterion), sanılanın aksine sadece siyasi kararların alındığı bir yer değildi. Yapıda bulunan yazıtlar, buranın aynı zamanda çocukların sınavlara girdiği bir eğitim yuvası olduğunu gösteriyor.

Yaklaşık 2 bin 200 yıl önce yaşamış Polythros adlı varlıklı bir Teoslunun bağışladığı 34 bin drahmi ile kurulan vakıf sayesinde kız ve erkek çocuklar kentte ücretsiz eğitim alabiliyordu. Müfredatta okuma-yazmadan edebiyata, beden eğitiminden savaş talimlerine kadar pek çok ders bulunuyordu. Ancak yazıtların sunduğu en ilgi çekici detay öğretmenlerin maaşları oldu: Antik Teos’ta en yüksek yıllık ücreti, telli çalgılar eğitimi veren müzik öğretmenleri alıyordu. Üstelik derslerde öğretmenler arasında bir anlaşmazlık çıktığında, 40 yaşın üzerindeki bir müdür yardımcısı hakem olarak devreye giriyordu.

Kralların Şartları ve İskender’in Komutanı

Meclis binası, Hellenistik dönemin çetin diplomasi trafiğine de tanıklık etti. Seleukos Kralı III. Antiokhos, Teos’a vergi muafiyeti ve özerklik gibi büyük ayrıcalıklar tanırken karşılığında ilginç bir talepte bulunmuştu: Bronz heykelinin meclis binasına dikilmesi ve her yıl taze mevsim meyveleriyle süslenmesi.

2026 yılı kazılarında Tanrıça Roma ve Augustus Tapınağı çevresinde yapılan çalışmalarda ise Büyük İskender’in efsanevi komutanı Parmenion’un adının geçtiği 13 yeni yazıt tespit edildi. Aynı alanda bulunan ve Roma İmparatoru Hadrian’ın yakın çevresindeki Antinoos’a ait insan boyutlarındaki mermer büst, Anadolu’da bu ölçekte bulunan tek örnek olarak tarihe geçti.

360 Yılda Tamamlanan Tapınak ve Roma’ya İhraç Edilen Mermerler

Teos’un zenginliği sadece kültürel yaşamıyla sınırlı değildi. Antik kaynaklarda "Lucullus", günümüzde ise "Africano" olarak bilinen koyu renk damarlı değerli mermerler, Teos ocaklarından çıkarılarak Roma İmparatorluğu’nun en gösterişli yapılarına taşınıyordu.

Şarap ve eğlence tanrısı Dionysos’a adanan ve ünlü mimar Hermogenes’e atfedilen anıtsal tapınağın ise depremlerle yıkılmadığı, aksine MÖ 3. yüzyıldan MS 132 yılına kadar tam 360 yıla yayılan bir süreçte genişletilerek tamamlandığı anlaşıldı.

Akdeniz’in ilk Sanatçılar Birliği’ne ev sahipliği yapan ve ünlü şair Anakreon’u yetiştiren Teos’ta restore edilen meclis binası, binlerce yıl sonra yeniden kültür ve sanat etkinlikleriyle hayat bulmaya hazırlanıyor.