Müzik nasıl dinlenir?

Rivayet olunur ki, Bulutsuzluk Özlemi ile fırtınalar estiren Nejat Yavaşoğulları, bir gün amcasıyla müzik dinlerken, amcası yeni çıkan bir Beatles plağına “İyi Müzik!” deme gafletinde bulunur. Genç adam, kendisini tutamaz ve haykırır: “Ne iyisi be, müzik bu!”.

Pop müzik, Elvis Presley tarafından icat edildiğinden bu yana, milyarlar tarafından dinlendi, benimsendi. 1970li yıllardan itibaren yetişen pozitif neslin de ilham kaynağı oldu.  O, mekanlara sızdığı andan itibaren düşünceler yumuşar, sinirler gevşer,  ortam, bambaşka bir ruh haline bürünür. Peki, pop müzik nasıl bu mertebeye ulaştı? Bunu gözlemleyebilmemiz için geçirdiği aşamalara, kat ettiği mesafelere kısaca göz atmamız gerekecektir.

***

Pop müziğin, batı müziğine “Beat/Vuruş”un girmesiyle başladığı düşünülür (Vuruş nedir derseniz, Duke Ellington’ın “In a Sentimental Mood” adlı eserini örnek verebiliriz. Bu eserin orijinal düzenlemesinde beat’i temsil eden, süpürge baget’in zile vuruşudur).Scott Joplin’in besteleriyle adını duyuran Ragtime’ın, bu yeni anlayışın ilk ürünü olduğu söylenebilir. 1950’li yıllara gelindiğinde, ABD’de siyah ve beyaz her ırkın kendi müziğini dinlediğini görüyoruz. Bu dönemde, Beyazlar Country, Siyahlar ise Afrika Ritmleri’nin ön planda olduğu, Blues ve Caz gibi türleri dinliyorlardı. İşte, tam da bu noktada, siyah ve beyaz elementlerin birleşmesi Pop’u doğurdu. Hatırlanacağı gibi, Baz Luhrmann’ın çok başarılı “Elvis” filminde, şarkıcının ilk şarkıları radyoda duyulduğunda önce siyah zannediliyor, sonra beyaz olduğu ortaya çıkıyordu. Dolayısıyla, siyahla beyazın da ilk ve son kez birleştiği yer Rock’n Roll oluyor.  

****

Beyaz ve Siyah Pop Müzik daha sonraki dönemde ayrı ayrı gelişeceklerdir. Beyaz Pop Müzik, sonraları Paul Anka ve Neil Sadaka gibi şarkıcıların önderlik ettiği Schlock Rock  (Çaylak Rock), Beach Boys’un gündeme getirdiği Surf Rock, adına British Invasion (İngiliz İstilası) denilen Beatles, Rolling Stones ve Yardbirds gibi İngiltere’den çıkan gruplar, Mamas & Papas gibi Pop Folk gruplarının müziği, 1960lar’ın sonunda da Rock, Hard Rock ve Progresif Rock gibi alt türlere evrildi. Siyah Müzik ise, Rock’n and Roll’dan sonra, Ritm & Blues, Soul ve Progresif Soul gibi alt türlerle zirveye ulaştı.   

NABZA GÖRE MÜZİK

 Pop Müzik konusunda dikkat edilecek en önemli konulardan birisi, günün hangi dönemlerinde hangi türlerin daha iyi gideceğinin bilinmesidir. Daha doğrusu, hangi türden hangi saatte en iyi verim alınabilir. Bu konuda kendi deneyimlerimizi aktarmak faydalı olacaktır. Bizce, güne Pop Folk gibi bizi yormayacak türlerle başlayabiliriz. Simon & Garfunkel gibi grupların öncülük ettiği bu türün günümüzde ulaştığı estetiğe en iyi örnek, herhalde 10.000 Maniacs gibi Folk-Rock grupları olacaktır. 1970ler’in pop listelerinden seçme şarkılar da sabah için iyi bir seçenek teşkil ederler. Lionel Ritchie’nin pop-soul-balladları, yeni uyandığımızda bizi yormayan tatlı, pozitif hisler uyandıracak şarkılara iyi birer örnektirler. Sabah erken saatler için New Age gibi motive eden, hayal dünyamızı  zorlayan, canlı türler tavsiye edilmez. Çünkü beynimiz ve bedenimiz buna henüz hazır değil. Onu ve diğer türleri,  gündüz, sözgelimi öğle saatlerinde dinlemek bizce en iyisi olacaktır. Akşam olduğunda ise beden ve zihin yorgun olduğundan gerilimi azaltıcı, sakinleştirici türleri, yani siyah müzik dinlemek bizce en hayırlısıdır. Günümüz dünyasında türler bir birine karıştığından buradan sanatçı örneklemek zor, ama siyah müzik adına 1970ler’de üretilenlere bir göz attığımızda, soul, progressif soul, caz gibi türleri trankilizan armonileri nedeniyle bu gruba dahil edebiliriz.

ÖNCE TİZLER KAYBOLDU 

 Bir diğer konu, müziğin hangi mecradan dinleneceği. Yani Digital Platform mu, Plak mı, Kaset mi, CD mi? Bilindiği gibi, günümüz dünyasında, sevdiğimiz bir sanatçının yeni çıkan albümünü plakçı dükkanına gidip de satın almak diye bir lüksümüz yok. O müzik, ancak dijital platformda yayınlanırsa ve o platform da size izin verirse, dinleyebilirsiniz. Digital Teknoloji, zaten müziğin sıcaklığını almış durumda. Analog kayıtlar, dijitale çevrildiklerinde çok şey kaybettiler. Bu bağlamda, teknoloji aslında insanoğlunun aleyhine işledi. Çünkü Dijital Teknoloji, hali hazırda mekaniğin bütün mirasını elinin tersiyle itmiş durumda. Chris Rea, “Bu teknolojik devrim değil, Cehenneme Yol” derken demek ki boşa konuşmuyordu.  

 Spotify, bence müziğin icadından beri yapılan en önemli buluş. Dünya tarihinde ilk defa her isteyen müziğe ücretsiz ulaşabiliyor. Aslında yaptığı, internetten bedava müzik dinleme işini yasal boyutlara indirgeyip bir düzene sokması. Böylelikle, eser sahiplerine hiç olmazsa sembolik bir ücret ödeniyor. Bu arada, son dönemde Spotify yayınları dinlenmekte zorluk çekiliyor. Bu, ya, ücretli abone olunması için ticari bir taktik, ya da masaüstü bilgisayarlar yetersiz kalıyor.

Her halükarda, eski günleri hasretle özlüyorum. Plak, kaset, cd olsun somut bir mecra üzerinden müzik dinlemenin tadı bir başka. Mazhar Alanson, bir röportajında “Ben hala 70leri dinliyorum” demişti. Ben de hala plak, kaset, cd dinliyorum. İçerikleri de en az 30 sene önce üretildikleri için bomba gibi. Malum, müzik konusunda önemli bir unsur, günümüzde üretilen müziğin kalitesi. Geçtiğimiz günlerde hayat veda eden Kurtalan Express üyesi Ömür Gidel, ölmeden iki yıl önce müzik cihazlarını elden çıkarmıştı. Gerekçesi de, “Müzik Bitti” diye düşünmesiydi. Kısmen doğru olan bu tespitin yanında öğle bir gerçek var ki, bizleri teselli etmeye yeter de artar bile. O gerçek de bu güne kadar üretilen milyonlarca yapıtın bir insanın hayatı boyunca müzik dinlemesine yeteceğidir.

Not: Bir ara, Pop Müzik’te en beğendiğim 50 şarkının bir listesini oluşturmuştum. Aşağıda paylaşıyorum. Birazcık nostaljik kaset içeriğine benzedi ama…

 

“Mary Ann”                                            Temptations

“You’ve got a Friend”                            Carol King  

“Turn of the Century”                             Yes

“In the Getto”                                          Elvis Presley

“Goodbye my Yellow Brick Road”        Elton John

“Love Song”                                            Elton John 

“Joan Baez”                                             Diamonds and Rust

“Staying Alive”                                       Bee Gees

“Happy Children”                                   Osibisa

“Sound of Silence”                                  Simon and Garfunkel

“C’est La Vie”                                        Emerson Lake and Palmer

“Soldier of Fortune”                                Deep Purple

“One Way Ticket”                                  Eruption

“I wanne be your Lover/Sandstorm”      La Bionda

 “Big John is my name”                          Rare Earth

“You never give me your money”          Beatles

“Gambler”                                              Kenny Rodgers

“Ballroom Blitz”                                    Sweet

“Never change your lover in the midde of the Road”     Boney M.

“Motherless child”                          Boney M.

“Still I’am Sad”                              Boney M.

“Pastime Paradise”                          Stevie Wonder 

“Cruel Summer”                              Bananarama

“I was made for loving you”              Kiss

“Machine Gun”                                Commodores

“Where are you?”                             Cat Stevens

“Some guys have all the luck”         Rod Stewart

“Starship”                                         Mistral 

 “Give me the Night”                       George Benson

“Play That Funky Music”                 Wild Cherry

“Do you know where you going to?”   Diana Ross

“That’s the way”                             KC. and the Sunshine Band

“There Goes my baby”                   Donna Summer

“I feel love”                                     Donna Summer

“Shaft/I never can say goodby”       Isaac Hayes

“Law of the Land”                           Temptations 

“Ain’t No Body”                              Chaka Khan

“Agains All Odds”                           Phil Collins

“You to me are everything”             Real Thing

“Love is like Oxigene”                    Roxy Music

“Catch Stretch Fewer”                    Ted Nugent

“Et si tu n’existais pas”                   Joe Dassin

“For Your information”                 “The Cedars”

“Traveller”                                       Alan Parsons Project

“Drive”                                              Cars

“No More Lonely Nights”                Paul Mc Cartney

Born in Puerto Rico                          Paul Simon&Jose Feliciano

“Yasasin”                                            David Bovie