İZMIR KÜLTÜRPARK’TA İDEOLOJIK SAVRULMA: İNŞAAT RANTIYLA AKLANAN "ROMANTIK" SOL-VICDAN

İzmir Kültürpark, 1923 yılında Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün talimatıyla toplanan İzmir İktisat Kongresi’nin ruhunu taşıyan; bağımsız, kamucu ve milli sanayileşme idealimizin simgesidir. Ancak 11 Eylül 2026 itibarıyla tarihi fuar alanını gezerken karşımıza çıkan manzara, bu köklü mirasın nasıl bir ambalajla gölgelendiğini gözler önüne seriyor. "Folkart Romantika Nazım Hikmet - Bir Ömrün Seyrüseferi Sergisi" başlığıyla sunulan panolar, alanın kendi tarihsel kimliğini adeta paranteze alarak odağı tamamen şaire kaydırmış durumda.

Panolardaki kronoloji; 1908 II. Meşrutiyet’ten Bahriye Mektebi’ne, Moskova KUTV yıllarından 1938 mahkûmiyetine, 1950 Demokrat Parti affından Moskova’daki sürgün yıllarına kadar uzanıyor. Fakat sunulan bu anlatının arkasındaki tarihsel gerçekler son derece çarpıcı.

Kemalizm, Komünizm ve Tarihin Hükmü

Atatürk, "Benim iki büyük eserim vardır; biri Türkiye Cumhuriyeti, diğeri Cumhuriyet Halk Partisi'dir" derken, bu yapının fikri harcını Türk Ocakları birikimi ve Ziya Gökalp’ın milli tefekkürüyle yoğurmuştu. Gazi Mustafa Kemal Atatürk için komünizm, milli bünyeye ve ulusal egemenliğe aykırı, dışarıdan idare edilen bir tehditti. Nitekim tarih, Atatürk’ün haklılığını tescil etti: Nazım Hikmet’in sığındığı Sovyet rejimi 1990’da tarihin çöp sepetine atılırken; esaret altındaki Azerbaycan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Kırgızistan bağımsızlığına kavuştu. Komünizm çökerken, Gökalp’ın işaret ettiği Türk dünyası mefkûresi zafer kazandı.

Üstelik Nazım Hikmet’in trajedisi yalnızca Türkiye’deki mahkûmiyetinden ibaret değildi. Sığındığı SSCB’de Stalin bürokrasisini eleştirdiği "İvan İvanoviç Var Mıydı, Yok Muydı?" adlı oyunu, 1956’da bizzat komünist rejim tarafından yasaklanıp sahneden kaldırılmıştı.

Sermaye ve Eksen Kaymasının Faturası

Bugün ortaya çıkan tablo ise tam bir ideolojik tutarsızlık örneğidir:

Sermayeyi ve burjuvaziyi hedef alan devrimci bir şairin mirası; bugün milli gelirden en büyük payı alan bir inşaat holdingi (Folkart) tarafından "Romantika" ambalajıyla finanse ediliyor. Bu, Adorno’nun "( Alman filozof ve sosyolog Theodor W. Adorno)bahsettiği "kültür endüstrisi"nin, muhalif hafızayı piyasada ehlileştirip tüketmesinden başka bir şey değildir. CHP'li belediyenin ise kurucu ilkelerinden uzaklaşıp bu pazarlamaya öncülük etmesi, yaşadığı eksen kaymasını "sol-vicdan aklama" mekanizmasıyla örtme çabasıdır.

Atatürk ve Nazım Yaşasaydı?

1. Nazım Hikmet yaşasaydı; inandığı komünist sistemin 1990'da çöküşünü görecek, adının gayrimenkul rantı temsilcisi bir holdingin sponsorluğuyla pazarlanmasını "devrimci hafızanın piyasaca iğdiş edilmesi" sayarak şiddetle reddederdi.

2. Atatürk yaşasaydı; "iki büyük eserinden" biri olan partinin Ziya Gökalp çizgisini terk edip Sosyalist Enternasyonal'e kaymasını, inşaat sermayesiyle iş birliği yapmasını ve rejim için tehdit gördüğü anlayışları sahiplenmesini kurucu felsefeye açık bir ihanet olarak görürdü.

Kültürpark'ta sergilenen şey bir şairin hayatından ziyade; kurucu değerlerini unutan bir siyaset ile sanatı kârına alet eden sermayenin trajikomik ortaklığıdır.

Dipnotlar ve Kaynakça

1. TBMM Gizli Celse Zabıtları, Cilt 1, s. 72-78.

2. Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Yayınları.

3. Ziya Gökalp, Türkçülüğün Esasları, 1923.

4. Resmi Gazete, 14 Temmuz 1950, Sayı: 7558 (DP Genel Af Kanunu).

5. Nazım Hikmet, İvan İvanoviç Var Mıydı, Yok Muydı?, YKY.

6. Afşin Yapıcı, 1938 Harp Okulu ve Donanma Davaları, İleri Yayınları.

7. SSCB’nin Dağılması ve Türk Cumhuriyetleri, TTK Yayınları.

2