Profesörü yeterince dövdüysek artık Çeşme Projesi’ni konuşabiliriz

Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Adnan Yüksel Gürüz akıllara zarar bir laf etti.
Bedelini de olması gerektiği gibi ağır şekilde ödedi. Ege Üniversitesi Aşı Geliştirme Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürlüğü görevinden alındı.
Yüksel 40 yılda kazandıklarını, belki de 4 dakikada yazdığı ve sosyal medyada paylaştığı o “ayrımcı” anlayışın ürünü sözleriyle sıfırladı, hatta eksiye düşürdü.
Kişisel kariyeri kendisini ilgilendirir. Ama en büyük zararı Çeşme Projesi’ne karşı görüşlerini anlatmaya çalışanlara verdi.
Hiç dikkat çekmedi ama Yüksel o paylaşımını sözüm ona Çeşme Projesi’nin zararlarını anlatmak için yapmıştı.
Ama şimdi akıl almaz bir yanlış yapan Profesörü yeterince dövdüysek, biraz da herkesi ilgilendiren Çeşme Projesi’ni konuşalım.

*

İzmir Çeşme Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi 16 bin 624 hektar. Çeşme Yarımadası’nın tüm alanı 30 bin hektar. Yani bu projeyle Yarımada’nın yüzde 55’inin imarı değişecek. Bu planların yapılacağı bölgede nelerin olduğuna bakılınca durumun vahameti çok daha iyi anlaşılıyor. 
Çeşme’de aceleyle hayata geçirilmesi düşünülen gelişim bölgesi 5250 hektarı orman alanları üzerinde. Üstelik bu orman alanları; içinde nadir ve endemik türler barındıran, kendine has yaban hayatı ve habitatlar oluşmuş uluslararası öneme haiz doğal ve bakir, korunması gereken alanlar. 2 bin hektarı deniz yüzeyinde. 600 hektarı mera alanı. 783 bin metrekaresi tarım alanı ve zeytinlik. 3400 dekarı dikili tarım arazisi, yaklaşık 4400 dekarı mutlak tarım arazisi, 7900 dekarı da marjinal tarım arazisi. 2157 hektarı nitelikli doğa koruma alanı, 1432 hektarı sürdürülebilir koruma alanı. Üstelik bu alanlar bir yıl önce birinci derece sit iken, yapılan değişiklikle dereceleri düşürüldü. 
Planlara dahil edilen kıyı uzunluğu da tam 47 kilometre. Kamu kullanımına açık ve devlete ait olan kıyıların ve hatta tapuda kaydı olmayan deniz alanlarının turizm amaçlı bölge ilan edilmesi ve hatta özel kullanıma tahsis edilmesi söz konusu. 
Anayasaya aykırı olan bu durum kamusal alanların İzmir halkı tarafından kullanılamaması sonucunu da doğuracak. Projenin içeriği ve hitap edeceği ‘üst düzey gelir grubuna’ yönelik bilgilendirmeler değerlendirildiğinde; İzmir halkının buradan yararlanamayacağı ne yazık ki açık bir gerçek. Yarımadanın önemli bir bölümünü yapılaşmaya açacak böyle bir proje, İzmir’i kısa sürede çok büyük bir nüfus yoğunluğu ile karşı karşıya bırakacak. Yarımada tamamen yapılaşma baskısı altında kalacak, yaşanan olağanüstü nüfus artışı kent kimliği ve kent kültürünü etkileyecek. 

*
SAVCILIK “16 BİN HEKTARIN ÜZERİNDE ALAN HALKA KAPATILIYOR” DEDİ
Çeşme Projesiyle ilgili son günlerde çok önemli ders gibi hukuk kararları alındı. Çevrecilerin açtığı davada önce “yürütmeyi durdurma” kararı verildi. Daha sonra Danıştay’da esastan görüşülen davada Başsavcı ders gibi bir rapor yayınladı. Başsavcı o raporda dedi ki; 16 bin hektarın üzerinde alan halka kapatılıyor. Bu projede kamu yararı yok. Hukuka da uygun değil. Proje 1., 2. ve 3. derece Arkeolojik Sit alanlarıyla Alaçatı Kutlu Aktaş Barajı’nın havzası içinde yer alıyor. Doğal sit alanlarını ve Akdeniz Foku Yaşam alanlarını da kapsıyor. Başsavcılık bu nedenle projenin iptal edilmesi gerektiğini söyledi.
Danıştay 6’ıncı Dairesi de Savcılığın bu raporu doğrultusunda proje için üretilen kararların iptali yönünde karar verdi.
Dahası da var.
Cumhurbaşkanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığına karşı açılan davada 95 davacının vekilliğini Avukat Şehrazat Mercan yapıyordu. 15/05/2004 tarih ve 25463 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgeleri ile Turizm Merkezlerinin Belirlenmesine ve İlanına İlişkin Yönetmeliğe karşı açılan temyiz davasında; Danıştay Dördüncü Dairesinin iptal kararını görüşen Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, “Davalı idarelerin temyiz isteminin reddine, dava konusu işlemin iptaline ilişkin Danıştay Dördüncü Dairesi’nin 31/10/2024 tarih ve E:2024/3349, K:2024/6017 sayılı kararının onanmasına kesin olarak karar verilmiştir” dedi. 
Bu kararın oy birliğiyle alınması da dikkat çekti. En üst mahkemenin bu kararıyla Çeşme Projesi hukuken tamamen ortadan kalkmış oldu.
*
“ZAVALLI İZMİR BAKALIM BU İSTİLAYI NASIL ATLATACAKSIN”

Aslında Çeşme Projesiyle ilgili son hukuki durum bu. Ama en üst yargı organın kararına ve “Bu projede kamu yararı yoktur” demesine rağmen ısrarla proje gündeme tutuluyor.
Merhum Prof. Dr. İlber Ortaylı 24 Aralık 2017’de Hürriyet Gazetesi’nde yayınlanan yazısında İzmir’deki rant baskılarıyla ilgili kaygılarını şu sözlerle dile getirmişti: “ İzmir 1963’ten beri tanıdığım bir kenttir. O tarihte, bilhassa sıcakların bittiği eylül ayında tadına doyulmaz bir şehir olurdu. Şirinyer (eski Kızılçullu) ve Buca tek katlı bağ evleri ve bağlarla doluydu. Buca ve Bornova’ya 19’uncu asır İstanbul’unda bile çok az görülür letafet ve zenginlikte Levanten konakları hâkimdi. Deniz kirlenmemişti. Körfez hayatiyet doluydu ve İzmir insanı kucaklayan bir sıcaklığa sahipti. Ahali cana yakındı ve Akdenizliydi. Bu hal epey zaman devam etti. Derken imar çılgınlığı etrafı sardı. Bu güzellik milleti çekmez mi? İstanbul halkının emlak çılgınlığı İzmir ve havalisini sardı. “Ne istersen verelim kardeşim” havasıyla köy evlerine milyonlar veren çılgınlar geldi. Ekili toprakla beton İzmir’in kırsalında mücadele halinde. Bazıları abuk sabuk fabrikalarıyla gelmeye kalkıyorlar. İzmir’in ne olduğunu anlamadıkları açık. Yerli halk bu gelenlerden haklı olarak hiç memnun değil. Şehirde alışılmamış bir pahalılık başladı. Civardaki tatlı kasabalar beton ormanına dönüştü. Tedbir alınmıyor, hatta teşvik ediliyor. 
Zavallı İzmir, yeşil Türkiye’nin tek umuduydun, bakalım bu istilayı nasıl atlatacaksın?”   
Ortaylı, 2000 yıllık tarihi ve özellikle de Anadolu, Balkanlar, Avrupa ve Rusya’daki yerleşimlerin gelişimini en iyi bilen isimlerden biriydi.
Ne yazık ki onun İzmir için duyduğu imar kaygısı olanca hızıyla sürüyor.
Gerçekten de bakalım İzmir bu istilayı nasıl atlatacak?